Neutral Milk Hotel - In The Aeroplane Over The Sea

Altijd als ik langs het Anne Frank huis fiets verbaas ik me erover hoeveel toeristen er in de rij staan. Weer of geen weer, ze staan er altijd. Blijkbaar verwachten ze iets belangrijks te zien of te vinden in het Achterhuis. Voor mij raadselachtig, maar ikzelf heb dan ook helemaal niets met die mondiale Anne Frank fetish. Dat hele dagboek is door film en tv tot een sentimentele, suikerzoete verdisneysering van de Holocaust opgeklopt en men komt eigenlijk voorgekookt leed op fast-food achtige wijze consumeren. Maar goed, het doet blijkbaar wat met de mensen. En een van de mensen waar het absoluut wat mee deed was Jeff Mangnum. Of hij het Achterhuis daadwerkelijk bezocht heeft is mij onbekend; wel dat het lezen van het dagboek van Anne Frank een totaal overrompelende emotionele ervaring voor hem was. Het soort ervaring wat de Amerikanen zo mooi 'a life changing event' noemen. Hij had die ervaring overigens niet als kind, een levensfase waarin het naïeve geleuter van een puberend meisje nog voor iets kostbaars kan worden aangezien. Nee, hij had het als volwassene. En (nu komen we er dan eindelijk) hij zette, als opperhoofd van Neutral Milk Hotel, deze ervaring om in de muziek op deze plaat. Je luistert dus eigenlijk naar het verslag van zijn hoogst persoonlijke Anne Frank beleving. En het moet gezegd: het valt er soms totaal niet uit te halen, en toch voel je dat de emotie van de hele plaat erover gaat. En het klinkt nog oprecht ook.

Neutral Milk Hotel is overigens niet het soort bandje waarvan iedereen zegt:' o ja, natuurlijk'. Toch is de invloed van de band, en dan met name van deze plaat, minstens net zo groot als die van The Velvet Undergound ten tijde van 'The Velvet Underground & Nico'. En dat niet alleen omdat beide bands zangers hadden die niet echt goed konden zingen. Beide bands inspireerden anderen om vooral zelf een bandje te beginnen, beide bands worden gezien als belangrijke grondleggers binnen hun tijdperk, en beide bands waren vrijwel onbekend bij het grotere publiek toen ze actief waren.

Terug naar de plaat. Een die door een met muziek en tekst schilderende Salvador Dali gemaakt had kunnen worden. Zo eentje waar de vlammende verf nog nat van af druipt, surrealistische patronen achterlatend op je gehoorbeentjes. Een plaat die je langs een bonte kermis van kaleidoscopische kleuren, geluiden en schijnbaar lukraak verknipte impressies voert, daarbij uitblinkend in soms zeer gelaagd geproduceerde simpelheid. Een werkstuk ook dat het afzonderlijk noemen van nummers eigenlijk in de weg staat. Dit is tegelijkertijd de motor achter de met terugwerkende kracht groeiende reputatie van 'In The Aeroplane Over The Sea.' Het is een totaalervaring, geen plaat met liedjes. Alsof je in een vliegtuig stapt dat je over de grenzen van je eigen bewustzijn naar een holografisch universum brengt, waar Anne Frank in vele vormen en gedaantes weerspiegeld wordt. Je komt op plekken zonder ruimte en tijd, van die plekken waarvan je niet wist dat ze er waren maar waarvan je weet dat je ze uit je dromen kent. En waar je die vreemde stem, op een spiraliserende balkan melodie, maar blijft horen zingen:

'And I know they buried her body with others
Her sister and mother and 500 families
And will she remember me 50 years later
I wished I could save her in some sort of time machine
Know all your enemies
We know who our enemies are'

Schopenhauer heeft ooit gezegd dat genieën slechts één verdieping boven de waanzin wonen. Vanaf die verdieping worden soms uiterst originele platen op de wereld losgelaten. Met daarop vaak geniale, tegen gekte aanzittende muziek. Dit is zo'n plaat.